⬅ Previous श्लोक
Next श्लोक ➡
श्लोक - नाम क्रमांक: 15
शब्द:
Simple Meaning:
संस्कृत शब्द "स" (सहित) + "अक्ष" (नेत्र/इंद्रिय) यांपासून; "नित्य साक्षी" — जो सर्व काळ आणि अवकाशामधील प्रत्येक कृती, विचार आणि घटना कोणताही हस्तक्षेप न करता पाहतो, सर्व अनुभवांच्या पाठीमागील शुद्ध साक्षीचैतन्य।
Mythology / Philosophy / Spiritual:
उपनिषदांतील महत्त्व. ‘साक्षी’ ही संकल्पना अद्वैत वेदान्तातील अत्यंत केंद्रस्थानी असलेली शिकवण आहे. चैतन्य, त्याच्या शुद्धतम स्वरूपात, साक्षी आहे — सर्व अनुभवांची जाणीव ठेवणारे, परंतु कोणत्याही अनुभवाशी स्वतःची ओळख न जोडणारे. ‘जीव’ स्वतःला कर्ता समजतो; परंतु परमात्मा नित्य साक्षी असतो. श्वेताश्वतर उपनिषद (6.11): “एको देवः सर्वभूतेषु गूढः सर्वव्यापी सर्वभूतान्तरात्मा । कर्माध्यक्षः सर्वभूताधिवासः साक्षी चेता केवलो निर्गुणश्च ॥” — "एकच देव सर्व प्राणिमात्रांमध्ये गूढरित्या स्थित आहे, सर्वव्यापी आहे, सर्वांचा अंतरात्मा आहे, कर्मांचा अधीक्षक आहे, सर्व प्राणिमात्रांचा अधिवास आहे, साक्षी आहे, शुद्ध चैतन्य आहे, एकमेव आहे आणि गुणरहित आहे." कर्म आणि न्याय. ‘साक्षी’ म्हणून विष्णू प्रत्येक जीवाच्या प्रत्येक जन्मातील प्रत्येक कृतीचा साक्षी असतो. कर्मसिद्धांत याच आधारावर उभा आहे: कारण परमेश्वर नित्य साक्षी आहे, म्हणून कोणतेही कर्म नोंद न होता राहत नाही. तरीही त्याचे साक्षीभाव हे कठोर न्यायनिवाड्यासारखे नाही — ते प्रत्येक आत्म्याच्या अंतिम मुक्तीकडे जाणाऱ्या प्रवासाला करुणेने सामावून घेणारे जागरूक चैतन्य आहे।
विवेचन:
जो सर्वकाही पाहतो पण कोणत्याही कर्माने बांधला जात नाही, तो साक्षी. तो सर्वांच्या कृती, भावना, विचार आणि प्रेरणा जाणून असतो. निर्लेप राहून सर्व अनुभवांचा जाणकार असलेले तत्त्व म्हणजे परमसाक्षी.
अर्थ:
सर्व कर्मांचा प्रत्यक्ष पाहणारा.
English Meaning
Meaning:
Om Sakshine Namah।